การสวนปัสสาวะเป็นครั้งคราวแบบสะอาด: ทำไม? และทำอย่างไร?

อัปเดตล่าสุด: 18 พฤษภาคม 2026

• เฟสบุ๊ค
• อินสตาแกรม
• เวิร์ดเพรส
• เทเลแกรม
• WhatsApp
• ลิงค์อิน
• จดหมาย

การสวนปัสสาวะเป็นครั้งคราวแบบสะอาด (CIC) เป็นหัตถการทางยูโรวิทยาที่แทบไม่ค่อยได้ทำในกัมพูชา แต่กลับเป็นเรื่องปกติมากในประเทศตะวันตก CIC ใช้ในกรณีที่การทำงานของกระเพาะปัสสาวะบกพร่อง แต่ก่อนอื่น เรามาทำความเข้าใจบทบาทของกระเพาะปัสสาวะกันก่อน

กระเพาะปัสสาวะเป็นอวัยวะที่มีบทบาทสำคัญในการขับปัสสาวะออกจากร่างกาย แต่กระบวนการชราภาพหรือปัจจัยเสี่ยงต่างๆ ที่เร่งให้กระเพาะปัสสาวะเสื่อมเร็วขึ้น จะส่งผลให้การบีบตัวตามปกติไม่สมบูรณ์ และอาจนำไปสู่ภาวะที่เรียกว่าปัสสาวะตกค้าง (residual-urine volume) หรือการมีปัสสาวะค้างอยู่ในกระเพาะปัสสาวะ ปัสสาวะที่ค้างอยู่เป็นเวลานานจะเน่าเสีย และยังกลายเป็นแหล่งที่แบคทีเรียส่วนใหญ่ใช้เป็นที่อยู่อาศัยและหลบซ่อน ผู้ป่วยที่มีภาวะนี้มักมาพบผมพร้อมกับการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ และบ่นว่ารักษาด้วยยาปฏิชีวนะเท่าไรก็ไม่หายขาด แม้จะได้รับยาที่ถูกต้องแล้วก็ตาม ทางออกที่ดีที่สุดที่จะช่วยให้กระเพาะปัสสาวะที่"บีบตัวอ่อนแรง" (Underactive) ขับปัสสาวะออกได้ก็คือ "การสวนปัสสาวะเป็นครั้งคราวแบบสะอาด" หรือ CIC

วันนี้ผมจะเปิดเผยข้อมูลทั้งหมดเกี่ยวกับการสวนปัสสาวะเป็นครั้งคราวแบบสะอาด — ทั้งเหตุผล ความปลอดภัย และคำแนะนำแบบละเอียดสำหรับการทำเองที่บ้าน ไม่ว่าจะทำด้วยตัวเอง หรือมีคนอื่นช่วยทำหัตถการนี้ให้ก็ตาม

ก่อนอื่น เราต้องทำความเข้าใจให้ชัดเจนเกี่ยวกับเทคนิคการสวนปัสสาวะทางท่อปัสสาวะแบบเป็นครั้งคราวเสียก่อน โดยปกติเทคนิคนี้จะทำแบบปลอดเชื้อ (sterile) ในสถานพยาบาลโดยบุคลากรทางการแพทย์ การสวนปัสสาวะแบบปลอดเชื้อต้องอาศัยผู้ที่ผ่านการฝึกฝนมาอย่างดี และมีค่าใช้จ่ายด้านอุปกรณ์การแพทย์สูงมาก เพราะอุปกรณ์ทุกชิ้นเป็นแบบใช้ครั้งเดียวทิ้ง (disposable) น่าเสียดายที่ภาวะกระเพาะปัสสาวะเสื่อมเช่นนี้จำเป็นต้องสวนปัสสาวะเป็นครั้งคราวอย่างน้อยวันละหนึ่งครั้ง นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไม CIC จึงต้องการเพียงความ "สะอาด" โดยไม่จำเป็นต้องถึงระดับปลอดเชื้อ ทำให้คนทั่วไปสามารถทำหัตถการนี้ได้ด้วยตนเองอย่างสะดวก อีกทั้งยังช่วยประหยัดค่าใช้จ่ายด้านการแพทย์ได้มากกว่า อีกเรื่องหนึ่งที่เรากังวลคือการติดเชื้อขณะทำหัตถการ แต่หลังจากทบทวนงานวิจัยล่าสุดแล้วก็ทำให้เราโล่งใจ เพราะพบว่าอัตราการติดเชื้อต่ำมากเมื่อเปรียบเทียบระหว่างเทคนิคแบบ"ปลอดเชื้อ" (Sterilization) กับแบบ"สะอาด" (Cleanness)

คำแนะนำขั้นตอนการสวนปัสสาวะเป็นครั้งคราวแบบสะอาด (CIC)

1. ปัสสาวะตามปกติหนึ่งครั้ง
2. ล้างมือด้วยสบู่เหลวและน้ำ
3. ล้างบริเวณอวัยวะเพศด้วยสบู่ฆ่าเชื้อที่หาซื้อได้ทั่วไป
4. นำสายสวนออกจากภาชนะบรรจุอย่างระมัดระวัง และรักษาความสะอาดไว้
5. เตรียมเจลหล่อลื่นชนิดน้ำ (water-based KY jelly) แล้วทาที่ปลายสายสวนตามปริมาณที่ต้องการ
6. นั่งบนโถส้วมและเตรียมภาชนะสำหรับรองรับปัสสาวะ
7. ค่อยๆ สอดสายสวนที่หล่อลื่นแล้วเข้าไปในท่อปัสสาวะอย่างนุ่มนวล
8. ค่อยๆ สอดสายสวนเข้าไปช้าๆ จนกระทั่งปัสสาวะไหลออกมา (แสดงว่าปลายสายสวนอยู่ในกระเพาะปัสสาวะแล้ว)
9. สอดสายสวนเข้าไปอีกเล็กน้อย เพื่อให้ปลายสายสวนอยู่ในตำแหน่งที่พอดีภายในกระเพาะปัสสาวะ
10. จับสายสวนไว้ และปล่อยให้ปัสสาวะไหลออกจนหมด
11. ค่อยๆ ดึงสายสวนออกช้าๆ แล้วนำกลับไปใส่ในภาชนะที่มีน้ำยาฆ่าเชื้อ
12. ล้างบริเวณอวัยวะเพศอีกครั้ง
13. น้ำยาฆ่าเชื้อในภาชนะบรรจุสายสวนปัสสาวะแบบสะอาด ต้องเปลี่ยนทุกวัน เพื่อรักษาสายสวนให้สะอาดที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้
14. ชุดสวนปัสสาวะเป็นครั้งคราวแบบสะอาดมีอายุการใช้งาน 3 สัปดาห์ และจำเป็นต้องเปลี่ยนใหม่ มิฉะนั้นอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการติดเชื้อ อีกทั้งสายยางของชุด CIC ที่หมดอายุจะทำอันตรายต่อท่อปัสสาวะได้

ถ้ามีคำถามหรือข้อสงสัยใดๆ ลองทัก ผมทำหัตถการอย่างปลอดภัยสำหรับ การสวนปัสสาวะเป็นครั้งคราวแบบสะอาด!

หากท่านมีภาวะกระเพาะปัสสาวะบีบตัวอ่อนแรง ปัสสาวะออกไม่สุด หรือมีการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะซ้ำๆ และต้องการเข้ารับการตรวจประเมินโดยแพทย์เฉพาะทาง พร้อมการฝึกสวนปัสสาวะแบบสะอาด (CIC) นพ.สรวีร์ วีระโสภณ ให้บริการปรึกษาเฉพาะทางที่โรงพยาบาลกรุงเทพสำนักงานใหญ่ นัดหมายปรึกษาแพทย์.

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการสวนปัสสาวะด้วยสายสวนเป็นช่วงๆ แบบปลอดเชื้อ

ข้อจำกัดความรับผิดชอบ: เนื้อหานี้เขียนและตรวจสอบโดย นพ.สรวีร์ วีระโสภณ ศัลยแพทย์ยูโรวิทยา โรงพยาบาลกรุงเทพ สำนักงานใหญ่ เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อวัตถุประสงค์ทางการศึกษาเท่านั้น และไม่ถือเป็นคำแนะนำทางการแพทย์ กรุณาปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพที่มีคุณสมบัติเหมาะสมก่อนเริ่มการรักษาใดๆ เสมอ